Dấu ấn ngoại giao công nghệ trong chuyến công du Nga, Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước

Việt Nam đang nỗ lực tận dụng các mối quan hệ đối ngoại để nâng cao năng lực công nghệ trong nước, Giáo sư Thayer nhận định về chuyến thăm Pháp và Nga của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước.

Ngày 7-12/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có chuyến thăm cấp nhà nước tới Nga, thăm chính thức Pháp và tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ tại Paris. Cả Nga và Pháp đều nhất trí xác định khoa học – công nghệ là hướng đột phá mới trong quan hệ hợp tác với Việt Nam.

Giáo sư Carl Thayer, Đại học New South Wales, Australia mô tả dấu ấn các chuyến thăm đến Nga và Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là “ngoại giao công nghệ chiến lược”.

Tại Nga, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã dự Diễn đàn Khoa học và Công nghệ Việt Nam – Nga. Chương trình nghị sự của ông bao gồm các lĩnh vực như năng lượng hạt nhân, năng lượng mới, vệ tinh, vũ trụ, bán dẫn, vi điện tử, công nghệ lượng tử và trí tuệ nhân tạo. Lãnh đạo Việt Nam cũng kêu gọi chuyển dịch từ các hoạt động trao đổi và đào tạo đơn thuần sang việc cùng làm chủ công nghệ, cùng phát triển sản phẩm, chuyển giao công nghệ và tiếp cận thị trường.

Chuyến thăm Pháp thể hiện trọng tâm khác biệt là tiếp cận năng lực tiên tiến của châu Âu cũng như phát triển nguồn nhân lực và hệ sinh thái công nghiệp. Các thỏa thuận đã đạt được bao gồm các lĩnh vực: vệ tinh quan sát Trái Đất, khoáng sản thiết yếu, đào tạo công nghệ đường sắt, hệ thống hàng không Airbus. Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội cùng Ủy ban Năng lượng nguyên tử và Năng lượng thay thế Pháp (CEA) đã ký kết các biên bản ghi nhớ về hợp tác triển khai đào tạo và nghiên cứu, chuyển giao công nghệ trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ hạt nhân, năng lượng mới, năng lượng hydrogen, bán dẫn…

Ông Thayer cho rằng điều này phản ánh sự chuyển dịch của Việt Nam từ nền ngoại giao chủ yếu tập trung vào thương mại, đầu tư và cân bằng chính trị sang nền ngoại giao chú trọng hơn vào việc nâng cao năng lực quốc gia.

Chuyên gia chỉ ra rằng hoạt động này gắn kết chặt chẽ với quá trình tái cơ cấu kinh tế trong nước. Khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được xác định là những động lực thúc đẩy năng suất cao hơn và tạo ra mô hình tăng trưởng mới. “Trong quá trình đó, các quan hệ đối tác quốc tế đang được tận dụng để hỗ trợ tham vọng của Việt Nam trong việc vươn lên các nấc thang cao hơn của chuỗi giá trị toàn cầu, đặc biệt là trong các lĩnh vực bán dẫn, năng lượng, hàng không vũ trụ, hệ thống kỹ thuật số và sản xuất tiên tiến”, ông Thayer nhận xét.

Giáo sư Nicholas Chapman, Đại học Tohoku, Nhật Bản cũng nhất trí cho rằng ngoại giao công nghệ sẽ hỗ trợ đắc lực cho hành trình trở thành quốc gia có thu nhập cao của Việt Nam.

Đối với Việt Nam, ngoại giao công nghệ bao hàm cách tiếp cận đa chiều nhằm đảm bảo nguồn lực để nâng cao và mở rộng năng lực sản xuất công nghệ đang trên đà phát triển. Các nguồn lực này bao gồm nhân lực, chuyển giao tri thức công nghệ và sự hỗ trợ tạo đà cho những đột phá về năng lượng sạch cũng như phát triển bền vững, ông Chapman lý giải.

Ông Carl Thayer cho rằng Việt Nam đang thực hiện chính sách ngoại giao công nghệ có sự phân hóa tùy theo đối tác. Nga sở hữu thế mạnh về năng lượng hạt nhân, vũ trụ, khoa học quốc phòng, toán học, kỹ thuật và một số công nghệ tiên tiến, cũng như có nền tảng về sự tin cậy chính trị và mối quan hệ giáo dục lâu dài. Trong khi đó, Pháp mang lại cơ hội tiếp cận các viện nghiên cứu châu Âu, chuyên môn về năng lượng hạt nhân dân sự, hàng không vũ trụ, đường sắt, vệ tinh, mạng lưới khoáng sản thiết yếu và nền giáo dục kỹ thuật trình độ cao.

“Việt Nam xác định vai trò khác nhau cho từng đối tác. Chính sách này phục vụ mục tiêu đa dạng hóa và tự chủ chiến lược của Việt Nam, đặc biệt là trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn và địa chính trị thế giới đang có sự phân mảnh”, giáo sư Thayer nhận xét.

Việc mở rộng quan hệ đối tác công nghệ giúp giảm bớt sự phụ thuộc quá mức vào bất kỳ cường quốc đơn lẻ nào, đồng thời tạo thêm dư địa hành động, ông Thayer phân tích thêm.

Chia sẻ góc nhìn này, giáo sư Chapman nhấn mạnh tự chủ chiến lược ở đây không có nghĩa là “hành động một mình”, mà là chủ động mở rộng quan hệ với các đối tác lớn như Pháp và Nga để củng cố năng lực nội tại, tạo “tấm đệm” vững chắc đề phòng cú sốc gián đoạn chuỗi cung ứng, khủng hoảng năng lượng toàn cầu hay căng thẳng thương mại leo thang.

“Chiến lược này vừa mang tính thực tế, vừa là bước đi tất yếu, đặc biệt là khi các biến động thường tác động mạnh nhất đến những quốc gia có quy mô nhỏ hơn”, ông Chapman nói.

Lan Hương